नयन मावशी
आयुष्यात अनेक माणसं भेटतात;
नाना कारणे व प्रसंगांमुळे कायम मनात घर करून राहतात.
कधी फावल्या वेळात सहज काही स्मृती जागृत होतात व ही माणसे बुडबुड्या सारखी वर येतात. नयन मावशी ही यातलीच
एक.
सत्तरीच्या दशकाच्या शेवटी
मुंबईच्या उपनगरांमध्ये मोठ्या सोसायट्या व ब्लॉक संस्कृती रुजत होती. याच सुमारास आम्हीही वाड्यातून मोठ्या सोसायटीत
राहायला आलो आणि योगायोग असा की आमच्याच वरती पहिल्या मजल्यावर आईची शालेय मैत्रीण
पण राहायला आली. हीच माझी व नयन मावशीची पहिली ओळख. आईची शालेय मैत्रीण असल्यामुळे
अर्थातच घसट वाढली. पण कुठचंही नातं स्नेहाच्या व मदतीच्या खतपाण्याशिवाय रुजत व फोफावत
नाही आणि यात नयन मावशीचा पुढाकार जास्त होता
म्हणायला हरकत नाही.
नाव आणि रूप यांचा कसलाही
मेळ नसलेलं हे व्यक्तिमत्व. कृश, शामल वर्णीय,
कमी उंचीची , बारीक चणीची, डोळे आत खोबणीत गेलेले अशी ही मूर्ती कायम आनंदी आणि उत्साहीत असायची. कधी निराशा,
मरगळ आजूबाजूला फिरकलेच नाही जणू. सकाळी धावतपळत
गाडी गाठून नोकरीला जाणार; संध्याकाळी येताना
बाजारहाट करून घरी येताना पण चेहरा हंसराच, कधी दमलेला नाहीच. एव्हडीशी कुडी हे सगळं कसं झेपते आणि ही एवढी
ऊर्जा कुठून येते हा प्रश्न मला नेहमी पडायचा. शाळेत ती उत्तम खेळाडू होती त्यामुळेच
असेल कदाचित.
बाह्य रूपाने एखाद्या खुरटलेल्या
झाडाच्या फांदीसारखी दिसणारी नयन मावशी आतून मात्र केवडा होती; कायम सुगंधाने दरवळणारी; सतत सगळ्यांना मदत करणारी, कौतुक करणारी; कुजकटपणा, असूया अश्या नकारात्मक
भावनांना तिच्या आयुष्यात थाराच नव्हता. आमचं घर तळाला असल्यामुळे पावसाळ्यात कधी जास्त
पाऊस झाला की पाणि यायचं. अशावेळी नयन मावशी स्वतःच्या घरी येण्याचा आग्रह करायचीच पण ऑफिसाला जाताना घराची चावीही देऊन जायची,
निसंकोच कधीही घर वापरा म्हणून आणि यात उपकार वगैरे
म्हटलेले कधीही आवडायचं नाही; उलट जणू मदत करणं
हे आपलं कर्तव्य आहे असच समजायची.
सगळ्यांना मदत करण्याच्या
स्वभावामुळेच कदाचित तिला एकदा मोठाच फटका बसला. पत्ता विचारण्याच्या निमित्ताने दोन
भामट्यानी तिला भूल घालून मंगळसूत्र आणि बांगड्या लुबाडल्या. पाठोपाठच काका आजारी पडले
आणि कालांतरानी निवर्तले. आगामी दग्याचा तो नियतीनी दिलेली ईशारा तर नव्हता ?
केवडा कोमेजला तरी सुगंध देत
राहतो. नयन मावशीचा स्मृतिगंध कायम दरवळत राहील.
